وضعیت اقتصادی و اجتماعی استان وضعیت اقتصادی و اجتماعی استان

موقعیت اقتصادی استان ایلام

استان ایلام با حدود ۲۰هزار کیلومتر مربع و ۶۲۰ هزار نفر جمعیت در جوار استان های کرمانشاه، لرستان، خوزستان وکشور عراق واقع شده است. این استان که تا اوایل دهه۵۰ تحت عنوان فرمانداری کل تحت شمول استان کرمانشاه بود در منطقه مرکزی زاگرس قرار دارد و بیشتر مردمان آن تا چهار دهه پیش عشایر کوچرو بودند. 
جمعیت این استان در ۱۸شهر و ۵۱۰روستای بزرگ و کوچک پراکنده هستند و معیشت سنتی مردمان این منطقه کشاورزی ودامپروری بوده به گونه ای که هم اینک نیز معیشت قریب ۴۴درصد جمعیت ایلام از طریق بخش کشاورزی تأمین می شود.
مرزی بودن این استان که در گذشته تهدید محسوب می شد اکنون وارد شرایط جدیدی شده است. استان ایلام با ۴۳۰ کیلومتر مرز مشترک با عراق دارای بهترین شرایط برای تردد زوار و صدور کالای ایرانی به کشور عراق است.
سرنگونی رژیم صدام شرایط جدیدی را برای استان زخم خورده از دوران جنگ رقم زد تا جایی که در این مدت بیش از ۱۳میلیون زائر ایرانی خروجی مهران را برای تردد به شهرهای مذهبی عراق برگزیده اند. علاوه بر این در مدت یاد شده تاکنون بیش از ۱۷۰میلیون دلار کالای غیرنفتی از طریق پایانه موقت مرز مهران به کشور عراق صادر شده است.
شرایط جدید اقتصادی ناشی از سقوط رژیم عراق می طلبد که دولتمردان با نگاه ویژه به این وضعیت تسهیلات مناسبی را برای زائران عتبات عالیات و صدور کالای غیرنفتی به عراق در مرز مهران استان ایلام ارائه دهند. هر چند در یکی دوسال اخیر کلنگ ساخت بزرگترین پایانه کشور برای تردد روزانه ۲۰هزار نفر در نقطه صفر مرزی ایلام با عراق به زمین زده شده که می توان با تسریع در ساخت این پایانه شاهد تحولی اقتصادی در منطقه بود. 
نزدیکی استان ایلام به شهرهای مذهبی عراق، وجود امنیت کامل، نزدیکی مشترک های فامیلی و مذهبی دست به دست هم داده تا کلیه زوار ایرانی و عراقی و حتی مسئولان امنیتی و سیاسی دوکشور خروجی مهران را بهترین مسیر برای تردد خود انتخاب کنند. مرز عراق از دیرباز منبع تهدید و توطئه و تخریب برای ایلام و ایران بوده و به تحقیق یکی از اصلی ترین علت فرار سرمایه و عدم سرمایه گذاری های صنعتی بخش خصوصی وحتی دولتی در ایلام همین مسأله همجواری با عراق بوده است اما شرایط جدید افقی از تبدیل «این تهدید به فرصت» را برای ایلام و ایران پدید آورده است. ذکر برخی اطلاعات می تواند شمایی از این شرایط امیدوار کننده را بیان کند. شهر مرزی مهران در استان ایلام با حدود ۲۳۰کیلومتر فاصله با بغداد نزدیکترین شهر مرزی کشور به پایتخت عراق و عتبات عالیات این کشور است. فرودگاه ایلام نزدیکترین فرودگاه مرزی - کشور به فرودگاه بغداد است.
از حیث سنخیت مذهبی میان اهالی استان ایلام با ساکنان استان های همجوار حدفاصل بغداد و عتبات عالیات (واسط، میسان) هم نوایی کامل وجود داشته و همگی این مردمان هم مذهب می شوند. این شرایط و توجیه ها باعث شده که مردم مشتاق زیارت عتبات عالیات عراق بدون هدایت بخش رسمی به صورت طبیعی مرزهای ایلام به ویژه مهران را مسیر اصلی خود برای عزیمت به عراق انتخاب کنند به نحوی که حتی قبل از گشایش رسمی مرز مهران، هزاران نفر از اهالی کشور از طریق غیرقانونی و خودجوش از مرزهای ایلام به عراق عزیمت کردند و در چندماه گذشته از گشایش مرز و بازارچه مرزی مهران روزانه صدها زائر و بازرگان از طریق مرز مهران به عراق عزیمت می کنند.

 بازتاب این وضعیت مرزی تأثیر جدی بر بخش بازرگانی استان گذاشت به نحوی که از اوایل تابستان گذشته نخستین تماس اعضای اتاق های بازرگانی عراق با اتاق ایلام آغاز که تاکنون نیز به نحو شایسته ای ادامه یافته است و مجموع مردم و مسئولان البته با هدایت مستقیم و غیرمستقیم دستگاه های اقتصادی ایلام در حال حاضر به این نتیجه رسیده اند که اگر قرار است در وضعیت اقتصادی ایلام اتفاقی بیفتد حتماً در ارتباط با بازرگانی صادراتی با عراق است به این لحاظ همراه با تلاش مسئولان اجرایی استان برای ایجاد سخت افزارهایی همچون ایجاد گمرک و تجهیز بازارچه مرزی، گمرک ایلام نیز بیشترین تلاش در جهت جلب و هدایت فعالان اقتصادی به سمت فعالیت بازرگانی داشته که در این راستا در سال کنونی چند برابر کل سال های ماقبل فعالیت گمرک ایلام کارت بازرگانی برای متقاضیان صادر شده است.

 بیشترین حجم کالای صادراتی در خروجی مهران شامل میوه و تر بار، مواد غذایی، آهن آلات، مصنوعات پلاستیکی و لوازم خانگی بوده است. 

بازارچه مرزی مهران اکنون یکی از پررونق ترین بازارچه های کشور بوده و این استقبال گسترده سبب شده تا هیأت دولت سال گذشته در مصوبه ای ساخت دومین بازارچه را نیز در این استان و در شهرستان دهلران به تصویب برساند. که در سال جاری با احتساب اعتبارهای سال گذشته بیش از هفت میلیارد ریال اعتبار عمرانی برای ساخت بازارچه مرزی دهلران اختصاص یافته که برای ساخت فضای جدید تجاری و بازرگانی دراین شهرستان هزینه می شود.

ساخت بازارچه مرزی دهلران باتوجه به استقبال تجار ایرانی و عراقی ازخروجی مرزی مهران نقش مؤثری در توسعه صادرات غیرنفتی منطقه دارد.

ایلام نفت‌خیز و چهار درصد نفت کشور را داراست و دارای گاز بسیاری نیز هست به طوری که پانزده درصد منابع گازی کل کشور در این استان قرار دارد و پالایشگاه گاز هم دارد،اما با این وجود شمار بیکاران در ایلام زیاد است و این استان محروم ترین استان کشور می باشد.،با توجه به اینکه استان ایلام دارای 15درصد از منابع گاز کشور است این استان طی 5 سال اخیر از نعمت گاز شهری برخوردار شده است. در سال ۱۳۸۷ خورشیدی هفت شهرک صنعتی در استان ایلام فعال بود که بیش از ۴۵۰ واحد تولیدی و صنعتی مختلف در این شهرک‌ها فعال و دایر است. اما این آمار متاسفانه تا امروز رو به افول نهاده است.[۱۹]

واحد پتروشیمی تازه‌ای هم در استان ایلام در دست ساخت است. کارخانهٔ سیمان ایلام هم باکیفیت‌ترین سیمان ایران را تولید می‌کند و بزرگراهی که تهران را به کرمانشاه می‌پیوندد و بزرگ‌راه کربلا نام گرفته بعد از استان کرمانشاه از طریق شهر حمیل استان کرمانشاه و شهرستان شیروان چرداول استان ایلام به شهر ایلام و از طریق مهران به کشور عراق وصل می‌شود. این استان 15 درصد منابع گاز ایران را دارد و روزانه ۱۵۴ هزار بشکه نفت خام از چاه‌های نفتی دهلران و جنوب آبدانان استخراج و با لوله به پالایشگاه‌ها در جنوب ایران منتقل می‌شود. در سال ۱۳۸۷ خورشیدی تعداد ۵۵ هزار کارگر در این استان در سه هزار واحد تولیدی، صنعتی، خدماتی و کشاورزی مشغول فعالیت بودند. بر اساس آمار اعلام شده در همین سال نرخ بیکاری در استان ایلام ۱۲درصد بود،ولی اکنون بیش از 30 درصد می باشد.

در این استان بیشتر فعالیت اقتصادی بر روی دامداری و کشاورزی متمرکز شده‌است و زمینه‌های مساعدی نیز جهت پرورش زنبور عسل دارد. بخش صنعت در این استان سهم بسیار ناچیزی از اشتغال را نسبت به بخشهای کشاورزی و خدمات به خود اختصاص داده‌است. البته باتوجه به گشایش مرز مشترک با عراق در شهرستان مهران افق‌های روشنی برای توسعه تجارت و توریسم بین‌المللی و ترانزیت کالا و مسافر وجود دارد،. از نظر منابع معدنی نیز عمدتاً شامل کانی‌های غیر فلزی می‌باشداین استان از نظر ذخایر نفت و گاز غنی است.

موقعیت اجتماعی استان ایلام

 

جمعیت استان ایلام در سال 1387 و بر اساس نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن ، 620هزارنفر بوده است که از این تعداد320هزار نفر مرد و 300هزار نفر زن بوده که بر همین اساس مردان 51 درصد و زنان 49 درصد جمعیت استان را تشکیل می دهند.

جمعیت شهر نشینی با 231/331 نفر حدودا" 61 درصد و جمعیت روستایی با 214556 نفر حدودا" 39 درصد جمعیت استان را شامل می شوند.

تراکم جمعیت استان در سرشماری سال 1387 برابر با 1/27 نفر در هر کیلومترمربع می باشد.

از کل جمعیت استان 43/25 درصد در گروه سنی صفر تا چهارده ساله و 10/70 درصد در گروه سنی 15 تا 64 ساله و 77/4 درصد در گروه سنی 65 و بیشتر قرار دارند.

جمعیت افراد با سواد بالای 6 سال 000/326 نفر است که از این مقدار 000/182 نفر مرد و 000/144 نفر زن می باشند.

از کل جمعیت بالای 6 سال استان 90/81 درصد باسوادند که این آمار در مناطق شهری 76/86 درصد و در مناطق روستایی 95/74 درصد می باشد.

زبان مردم استان ایلام

در استان ایلام تنوع زبانی یا گویش های محلی وجود دارد . به نحوی که مردم ایوان ، ایلام و شیروان چرداول با مناطق جنوبی استان مانند دهلران و دره شهر ، آبدانان دو لهجه متفاوت دارند و گویش های متعددی در سراسر استان رایج است.

زبانهای کردی ، لری و عربی در استان ایلام رایج است . کسانی که به زبان کردی سخن می گویند در شهرهای ایوان (کردی کلهری) ، شیروان و چرداول ، ایلام ، مهران و تعدادی در آبدانان و دهلران زندگی می کنند.

کسانی که در استان ایلام با زبان لری صحبت می کنند در شهرهای دهلران، آبدانان سکونت دارند.

در شهرهای دهلران و بخصوص در موسیان ، عده ای به زبان عربی صحبت می کنند که گروه اقلیت زبانی استان را تشکیل می دهند.

بطور کلی زبان اکثریت مردم استان ایلام ، کردی است ، گویش کردی در کرمانشاه گورانی و در ایلام فیلی می گویند.

در حال حاضر در استان ایلام ، اقوام کرد حدود هفتاد درصد و بقیه لرولک و عرب ساکن هستند.

ایلام امروزی گرچه مدت ها جزئی از ولایت لرستان بوده ، اما هویت فرهنگی جداگانه ای داشته است و از دیرباز محل زندگی طوایف و قبایل کرد بوده است.

چون اکثریت مردم ایلام کرد هستند ، این مردم جزو گروه نژادی و زبانی کردها محسوب می شوند و نمی توان آن ها را جزو لرها بدانیم و در دوره قاجار بدان جهت به این منطقه لرستان پشتکوه می گفتند چون والیان این ناحیه لر بودند. اما باید گفت مردم استان ایلام کرد هستند و در گروه زبانی و نژادی کردها قرار دارند

 

موقعیت جغرافیایی استان ایلام

 

استان ایلام از طرف جنوب به خوزستان و کشور عراق ،از مشرق به لرستان و قسمتی از خوزستان واز شمال به استان کرمانشاه و از مغرب به کشور عراق با طول مرزی 425کیلومتر و در بین 45درجه و 24دقیقه و 48درجه و10دقیه طول شرقی از نصف النهار گرینویچ ،30درجه و 58دقیق تا 38درجه و 15دقیق عرض شمالی از خط استوا واقع شده است.

مساحت کل استان حدود19044کیلومتر مربع که قسمتهای عمده آن کوهستانی و دارای معادن غنی ،شکار گاههای حفاظت شده ،پوشش گیاهی مناسب و جنگل های انبوه می باشد.

شهرستانهای استان:

  • ایلام
  • ایوان غرب
  • شیروان چرداول
  • مهران
  • دهلران
  • دره شهر
  • آبدانان
  • ملکشاهی

 استان ایلام به خاطر زیبایی های طبیعی فراوان به عنوان "عروس زاگرس " یا سرزمین رنگها نام گرفته است.

فصول سال در ایلام چنان به هم آمیخته اند که نقاط گرمسیری و سردسیری و معتدلش در آغوش همدیگرند.